Trafo gücü (kVA) neyi ifade eder?
Trafo etiketi kVA’dır; bu görünür güçtür. Yüklerin gerçek gücü kW, reaktif kısmı kvar’dır ve aralarındaki ilişki cosφ (güç faktörü) ile kurulur. cosφ düşükse (ör. 0,80), aynı kW için daha büyük kVA gerekir. Bu yüzden “toplam kW” hesabını tek başına kullanmak yanlış sonuç verir.
kVA ≈ kW / cosφSeçim mantığı: önce talep (demand) gücü, sonra kVA
Trafo seçiminin omurgası şudur: Kurulu gücü değil, talep gücünü bulursun. Çünkü tüm yükler aynı anda tam kapasite çalışmaz. Talep gücünü; eşzamanlılık (diversity) ve kullanım profili belirler. Ardından güç faktörüyle kVA’ya çevirip, işletme güvenliği için pay bırakırsın.
Genelde izlenen akış:
-
Yükleri çıkar Aydınlatma, priz, HVAC, pompalar, asansör, şarj istasyonu, proses vb.
-
Eşzamanlılıkla talep kW’ı bul Diversity ve kullanım profiliyle kurulu güçten talebe in.
-
cosφ ile kVA’ya çevir Talep kW → talep kVA dönüşümü.
-
%15–25 rezerv ekle Büyüme payı ve işletme güvenliği için.
-
Standart kademeye yuvarla 250 / 400 / 630 / 800 / 1000 / 1250 kVA…
Hızlı kural: trafoyu %60–80 yükte çalıştırmak idealdir
Sürekli %90–100 yük, ısınma ve ömür açısından iyi değildir. Çok düşük yük (%20–30) ise boşta kayıplar yüzünden verim düşürür. Bu yüzden pratikte hedef: normal işletmede %60–80 bandıdır. Bu hedef, hem sıcaklık sınıfını korur hem de büyümeye alan bırakır.
Dikkat edilmesi gereken kritik noktalar
Trafo seçimini “kVA”dan önce bozan birkaç ana konu var:
Motor/kalkış etkileri
Motorlar/pompalar/kompresör/asansör; kalkış akımları nedeniyle trafoyu kısa süreli zorlar. Motor ağırlıklı profilde bir kademe büyütmek gerekebilir.
Harmonikli yükler
VFD/inverter, UPS, LED sürücüler, şarj cihazları; ısınma ve kayıpları artırır. Gerekirse K-faktör/derating değerlendirilir.
Gerilim düşümü & hat uzunluğu
Trafo büyük seçilse bile kablo kesitleri ve mesafe yanlışsa uçta gerilim problemi yaşanır. Kablo-boy/kesit birlikte ele alınır.
Yedeklilik (N+1)
Kritik tesislerde tek büyük trafo yerine 2× trafo (N+1) daha doğru olabilir; bakım ve kesinti yönetimi kolaylaşır.
Çok pratik bir hesap örneği (genel)
Talep gücü: 320 kW, cosφ: 0,90 kVA ≈ 320 / 0,90 = 355 kVA %20 pay: 355 × 1,20 ≈ 426 kVA Standart kademe: 400 kVA mı 630 kVA mı?Bu noktada yükün karakterine bakılır. Motor/harmonik yoksa ve büyüme sınırlıysa 400 kVA yeterli olabilir. Ancak büyüme, EV şarj veya motor ağırlığı varsa 630 kVA daha güvenli bir tercihtir.
Konut için pratik yaklaşım (çok kabaca)
Konut projelerinde “daire başı” yaklaşımı çok kullanılır ama bu mutlaka proje ve yerel standartlarla doğrulanmalıdır. Daire tipleri, elektrikli ısıtma/klima yoğunluğu, asansör sayısı, ortak alanlar ve ticari birimler sonucu çok değiştirir. Bu yüzden tek sayıyla “şu kadar kVA” demek yerine, yük listesi + eşzamanlılık yöntemiyle ilerlemek en doğru yoldur.
2G İnşaat & Enerji, trafo gücü seçiminde yalnızca bugünkü ihtiyacı değil; işletme güvenliğini, büyüme payını ve kabul/işletme kriterlerini birlikte değerlendirerek trafo kademesini belirler. Doğru seçilmiş trafo; hem kesintileri azaltır hem de uzun vadede yatırımın verimini korur.